marathi blog vishwa

Sunday, 17 January 2021

लायबेरियातून भाग#४ लायबेरिया तील खाणं

मंडळी, खाणं हा आपल्या सगळ्यांच्या जिव्हाळ्याचा विषय. वेगवेगळे चमचमीत पदार्थ भारतभर मिळत असतातच. भारतातलं पदार्थांच्या बाबतीतलं जे वैविध्य आहे ते खरंच सर्वांग सुंदर आहे. परदेशात गेल्यानंतर तेथील खाद्यसंस्कृती आपलीशी करताना जरासा तडजोड करावीच लागते. मात्र प्रत्येक देशाची प्रत्येक प्रांताची जी खाद्यसंस्कृती आहे ती अनुभवायला मला नेहमीच आवडते....
लायबेरिया, आफ्रिकेतील एका टोकावरचा देश. इथे काही प्रमाणात अमेरिकन फुड याच बरोबर पारंपरिक आफ्रिकन खाद्यसंस्कृतीही पहायला मिळते. लहानसा व गरीब देश असल्याने पिझ्झा हट, बर्गर किंग, मॅकडोनाल्ड अशा बाहेरील मोठ्या चेन इथे नाहीत. मात्र लेबनीज, अमेरिकन, आफ्रिकन खाद्य पदार्थ येथे मिळतात. बरेचसे भारतीय इथे असल्यामुळे काही मोजक्या हॉटेलात भारतीय भाज्या, बिर्याणी हेही मिळते. 
येथील आफ्रिकन अशी जी काही ही लहान-सहान हॉटेल आहेत तेथे मुख्यतः नायजेरिया, घाना , लायबेरिया या देशातलं अन्न मिळतं. यांच्या जेवणात मुख्यतः भात, चिकन, मटण, काऊ मिट किंवा बीफ चा समावेश आहे. संपूर्ण लायबेरियाला समुद्रकिनारा लाभला आहे त्याचबरोबर वाहत येणाऱ्या नद्या यामुळे मासेही ही भरपूर प्रमाणात उपलब्ध आहेत. मी शाकाहारी असल्याने कसावा, वांगी, बटाटे, टोमॅटो, कोबी, बीन, भोपळा यावर असतो. 
(कसावा ची पाने)
वेगवेगळ्या करीज तसंच काही पालेभाज्या येथे खायला मिळतात. ग्रीन पोटॅटो व्हेजिटेबल, तसेच कसावा हा सुरणा सारखा पदार्थ येथे भरपूर प्रमाणात खाल्ला जातो. कसावापासून साबुदाण्यासारखं स्टार्च ही करतात उत्तम कूक कसावा कुटून त्यापासून काहीना काही बनवतात. ( कसावा)
 इथे सकाळी भरपूर खाऊन लोक बाहेर पडतात आणि आणि संध्याकाळी चार पाचच्या दरम्यान पुन्हा खातात जरं नाहीच मिळालं काहीना खायला, तर दुसऱ्या दिवशी सकाळीच खातात.
 येथे असणाऱ्या बऱ्याचशा कंपन्यांमध्ये जे भारतीय, लेबनीज किंवा अन्य नागरिक आहेत त्यांना त्यांच्या त्यांच्या गेस्ट हाउसेस मध्ये जेवण मिळते. प्रत्येक ठिकाणी लोकल एखादी लायब्ररियन बाई कुक म्हणून ठेवली जाते. तिला लोक आपापल्या पद्धतीचं जेवण शिकवतात. बऱ्याच ठिकाणी असे भारतीय रहात असल्यामुळे कित्येकांना सध्या भारतीय अन्नपदार्थ माहिती झाले आहेत.
फळं मिळतात. केळी, अननस, पपया, मोसुंबी, संत्री जास्त दिसतात. इथे बहुतेक ठिकाणी आंब्याची झाडेही दिसतात, सध्या कैऱ्या मिळत आहेत.. नारळ आहेच. 
 मी जिथे राहतो तिथली कुक सुद्धा आलू पराठे डोसा कांदा भजी पुरी भाजी विविध भाज्या चपाती हे सगळं करते. एक दिवस जेव्हा मेसमध्ये कालची चपाती व भात उरलेला होता तो दुसऱ्या दिवशी फोडणी टाकून खाण्यासाठी तिला शिकवले आणि मग 'माणिक पैंजण' ही डिश तयार झाली. उरलेल्या चपाती भाताची फोडणी आपण नेहमीच घरी खातो. इथेही आम्ही खाल्ली तिलाही खायला दिली, तिला तो पदार्थ फार आवडला.
 ती म्हणाली नेहमी सगळे इथे हे हे उरलेल्या टाकून द्यायचे,  आता हेच मी माझ्या घरी पण करेन. इथे अनेकांना रोज जेवण मिळतेच असं नाही त्यामुळे हे असा अन्नपदार्थ वाचवून खाणं तिलाही पटलं.
तिच्या आसपासच्या गरीब वस्तीत देण्यासाठी म्हणून कधीकधी आम्ही तिला भात भाजी देत असतोच. नवनवे प्रकार शिकायला तिलाही आवडत आहे दोशा सोबतच्या वेगवेगळ्या चटण्या कोशिंबिरी चे प्रकार हे ती आता करते आहे.

 दरवर्षी येथे मोठ्या प्रमाणात नाताळ साजरा केला जातो ख्रिसमस पार्टी सर्वत्रच जमेल तशी लोक साजरी करतात.
येथे दारू पिण्याचे ही प्रमाण भरपूर. लोक दिवसभर काहीना काही काम करतात. मग एका प्लास्टिकच्या तसराळ्यात किंवा काचेच्या प्लेटमध्ये भात आणि चिकन/ मटन / बीफ यापैकी कसली तरी करी घेऊन जेवतात. सोबत बियर किंवा कोल्ड्रिंक. 
येथे दारू सुद्धा बरीचशी लोकल ब्रांड ची मिळते. ती कशी असते हे ते माहीत नाही, पण या लोकांना दिवसभरचा थकवा विसरायला लावते व गुंगवून टाकते इतकं नक्की.
 दोन वेळच्या अन्नासाठी लोकांना काय काय करायला लागतं हे पाहताना आपण खरंच सुखी असल्याची भावना मनात दाटून येते. पुन्हा भेटूया वेगळा काही विषय घेऊन!
सुधांशु नाईक

Sunday, 13 December 2020

लायबेरियातून# 3 - रोजचा दिवस नवा...

लायबेरियातून... लायबेरिया या अटलांटिकच्या किना-यावरील देशात येऊन तीन आठवडे झालेदेखील. माझ्या अनुभवात्मक लेखनाचा हा पुढचा भाग इथल्या राहणीमानाविषयीचाच.
- सुधांशु नाईक
आधीच्या लेखात सांगितल्याप्रमाणे इथली बहुसंख्य माणसं रोजचा दिवस नवा असल्याच्या विचारानं जगतात. जसं जंगलातले प्राणी भविष्यासाठी  खूप मोठी तरतूद करत नाहीत. शक्यतो आजच्यापुरती किंवा जास्तीत जास्त पुढच्या 3,4 दिवसांपुरतीच बेगमी करुन ठेवतात ना तसं वाटतं मला यांचं आयुष्य पाहून. 
मुळात रोज सकाळी उठणे, आपापली आंघोळ वगैरे प्रातर्विधी आवरणे यातही फारशी घाईगडबड दिसत नाही. बहुतेक घरांतून भरपूर माणसं असतात. अनेक घरांघरांतून एका पुरुषासोबत 2 किंवा जास्त बायका व त्यांची मुलं असा सगळा गोतावळा एकत्र नांदत असतो. घरातील मुख्य स्त्रियांसोबत मुलीही कामं करताना दिसतात. अगदी लहान भावंडाना आंघोळ घालण्यापासून स्वैपाक किंवा रस्त्यावर काही वस्तूंची विक्री यात मुलींचा सहभाग जाणवतो. फोटोतील ही मुलगीच पहा ना, आंघोळ नको म्हणून रडणा-या लहानग्या भावाला किती समजूत घालून छान आंघोळ घालतेय ते...
अशी दृश्यं लहानपणी किंवा माझ्या अनेक भागातल्या, गडकोटांच्या भटकंतीत पाहिलीयत. धनगरवाडे, आदिवासी पाडे यांच्याजवळ किंवा ग्रामीण भारतात अशी दृश्यं खूपदा दिसतातच.
पण परदेशी भूमीवर जेव्हा असं पहायला मिळतं तेव्हा एक माणूसपणाची नाळ चटकन् जुळून येते. इथूनतिथून माणूस कसा एकसारखा हे जाणवतं. मग भाषा, प्रांत, रंग, धर्म हे लहानमोठे भेद जाणवेनासे होतात. मनाला खूप बरं वाटत रहातं !
 तसंही एकंदरीत लायबेरियात बालकामगारांचं प्रमाण खूप असल्याचं चित्र आहे. त्याचबरोबर इथं बालवेश्यांचं प्रमाणही खूप जास्त असल्याचं युनो च्या काही रिपोर्टमधून पूर्वी नोंदलं गेलेलं. सध्या बालवेश्या, बलात्कार व बालकामगार या तीन गंभीर समस्यांविषयी इथं ब-याच प्रमाणात प्रबोधन सुरु असल्याचं दिसतं. अमिताभच्या पिंक या सिनेमात जसं " नो मिन्स नो.." यावर भर देत कथानक रचलं गेलं होतं तसंच " नो मिन्स नो... स्टाॅप रेप" अशा प्रकारची पोस्टर्स ब-याच वस्तीत लावल्याचं पहायला मिळतं. 
 पुरुष एकतर चांगल्या प्रकारची नोकरी- उद्योग करणारा, रस्त्यांवर काही सटरफटर वस्तू विकणारा किंवा पूर्ण घरात बसणारा अशा दोन तीन प्रकारात दिसतोय. घर सांभाळण्यासोबत काही ना काही वस्तूंची विक्री करताना बहुतेक ठिकाणी मात्र बायकाच जास्त दिसतात. 
 
दिवसभर बहुसंख्य स्त्रीपुरुष हे घरासमोर निवांत बसलेले आढळतात. अनेकांनी घराच्या पडवीतच शेड वगैरे तात्पुरतं काहीतरी उभं केलंय. तिथं काही खाणं किंवा बियरसाठी बसायची व्यवस्था केलेली असते. झोपडीवजा हाॅटेल असं त्याला म्हणू शकतो आपण. बहुतेक पुरुष मंडळी तिथं बसून गप्पा मारताना आढळतात. त्यातही सध्या सर्वत्र चर्चा निवडणुकांची आहे.  
या आठवड्यात इथं निवडणुका पार पडल्या. त्याचा निकाल येत्या 3-4 दिवसात अपेक्षित आहे. मात्र निवडणुका मुख्यत: भ्रष्टाचाराला विरोध, स्थानिकांना विविध ठिकाणी प्राधान्य, दोन देशांचं नागरिकत्व ( जसं भारत व अमेरिकेचे नागरिक असणा-या व्यक्तीला आपल्याकडे विरोध केला जात होता. तर काहींचा अशा दुहेरी नागरिकत्वाला पाठिंबा होता तसंच) आदि गोष्टींवर मुख्यत: चर्चा पहायला मिळाली. 
आपापल्या पक्षांपेक्षा निवडून आलेल्या सिनेटर्सनी देशाचा आधी विचार करावा व विविध सोयीसुविधा निर्माण कराव्यात याकडे बहुतेकांचा कल दिसला त्यामुळे यंदा सत्तांतर होईल असा कित्येकांचा अंदाज आहे.

इथं साधारणत: एप्रिल ते ऑक्टोबर/ नोव्हेंबर या काळात धुंवाधार पाऊस पडत असतो. तर इतर काळात तुलनेनं कोरडं हवामान असतं. मात्र या कोरड्या ऋतूतही बरेचदा अचानक ढग दाटून येतात व तास दोन तास पावसाची एखादी मुसळधार सर येऊन जाते. 
इथली माती बहुतेक ठिकाणी कोकणासारखीच मुरमाड आहे, त्यामुळे पाणी लगेच वाहून जातं. निंबासारखी जी जरा दूरवरची राज्यं आहेत तिथं डोंगर आहेत, नद्या तिकडून वाहत येतात. 
एका मासिकातील हे पर्वताचं प्रकाशचित्र.
मात्र खाडीकाठ व समुद्रकिनारा सर्वत्र असल्यानं अनेक ठिकाणी पाणथळीचे, दलदलीचे भूभागही आहेत. बरेचठिकाणी 25,30 फूट खोदलं की पाणी लागतं. त्यामुळे अनेक घराघराजवळच्या ठिकाणी लहान लहान विहिरी दिसतात. आपल्याकडे जसं लहान गावात 3,4 ठिकाणी बोअरचे हातपंप असतात तसे हातपंप अनेक वस्तीत आहेत. ज्यांची आर्थिक बाजू जरा भक्कम आहे तिथं मोटर बसवून पाणी घरात आणलं आहे. मात्र बहुसंख्य ठिकाणी नळपाणी योजना अस्तित्वातच नाही. 
लायबेरियामध्ये जवळपास 15, 16 वेगवेगळ्या जमातींचे प्रदेश आहेत. गिओ, मानो, पेले, बासा, वाय, क्रू, मॅन्डिगो, किस्सी, बेले, मान्डे, क्र्यान आदि वंशाचे लोक आहेत. त्यांच्या स्वत:च्या भाषा आहेत. त्या भाषांनाही या वंशांची किंवा जमातीची नावं आहेत. या इतक्या भाषा एका लहानशा देशात अजूनही बोलल्या जातात याचं आनंदाश्चर्य वाटतं. या विविध भाषा वापरात असल्या तरी मुख्यत: इंग्रजी हीच व्यवहारातील भाषा आहे. तसेच अमेरिकन डाॅलर हेच मुख्य चलन. लायबेरियन डाॅलरच्या जीर्ण नोटाही भरपूर प्रमाणात वापरात आहेतच. बाजारात तुम्ही अमेरिकन डाॅलर देऊन त्या बदल्यात सहजासहजी लायबेरियन डाॅलर कुणाकडूनही घेऊ शकता. शाॅपिंग मार्केट मध्येही डाॅलर दिल्यास उरलेले पैसे लायबेरियन डाॅलरच्या करन्सीत परत दिले जातात. साधारण 1 अमेरिकी डाॅलरचा भाव 150 ते 160 लायबेरियन डाॅलर इतका आहे. सध्या निवडणुकीचं वातावरण, सत्तांतराची शक्यता या सगळ्यामुळे आम्ही मंडळी कुठं फारसं बाहेर पडत नाही. आमच्या साईटस् वरील कामापुरत्या फे-या सोडल्या तर ऑफिस ते गेस्टहाऊस असं सुरु आहे. 
जेव्हा संधी मिळेल तेव्हा शहरापासून दूरच्या जंगली भागात जाण्याची इच्छा मात्र तोवर मनातच दडपून ठेवावी लागणार आहे...!
- सुधांशु नाईक ( nsudha19@gmail.com)🌿 

Sunday, 6 December 2020

लायबेरियातून#२ लोकजीवन

लायबेरियात येऊन आता जवळपास तीन आठवडे झालेत. इथलं लोकजीवन, राहणीमान, प्रथा, परंपरा हे अजून समजून घ्यायचंय. मात्र सध्या जे वरवरचं चित्र जे दिसतंय त्याविषयीकाही लेख लिहीन. त्यातील हा पहिला लहान लेख... - सुधांशु नाईक🌿
याआधी म्हटल्याप्रमाणे इथला सत्तर टक्के समाज हा गरिबीत ढकलला गेला तो 90 च्या दशकांपासून सुरु झालेल्या यादवी युध्दांमुळे. भरपूर लोकसंख्या अन् बराचसा आळशीपणा यामुळे मग देशात अधिकच अराजक वाढत राहिलं. लोक अनेकदा नुसतेच निवांत बसून राहिलेले दिसतात.
मुख्य शहराचा काही भाग वगळता सर्वत्र लहान लहान घरं, पत्र्याच्या शेडस्, कमकुवत अशा कच्च्या पण काॅन्क्रिटच्या इमारती दिसतात. बहुतेक ठिकाणी वीज नाहीच. एकेकाळी इथं शांतता व आहे त्यात सुखानं रहाता येईल इतकी समृध्दी होती यावर चटकन् विश्वास बसत नाही.
खरंतर आफ्रिकेतील खूप जुनी लोकशाही व्यवस्था असलेल्या या देशात सगळं ब-यापैकी आलबेल होतं एकेकाळी. अमेरिकतील गुलामगिरीतून मुक्त केलेले लोक इथं आणले गेले. इथल्या स्थानिकांसह वसवले गेले. त्यातून ब-याच ठिणग्या पडत राहिल्या. मात्र हळूहळू ते जवळपास 50- 100 वर्षात सगळे एकजीव झाले असं वाटत असताना हे यादवी युध्द सुरु झालं. विमानतळापासून अनेक इमारतींचा विध्वंस झाला. लाखो लोकांनी जीव गमावला. लायबेरियातील यादवीबाबत विविध रिपोर्टस् इंटरनेटवर पहाता येतात. मुख्यत: वर्चस्ववाद व भ्रष्टाचार या दोन गोष्टींचा परिणाम म्हणून हे युध्द घडलं असावं असा बरेच जणांचा कयास आहे.
जवळपास वीसेक वर्ष होरपळल्यानंतर देश पुन्हा उभा राहू पहातोय. इतर देशांनी टाकून दिलेल्या गाड्या, कपडे यांपासून चोरुन आणलेल्या वस्तूंपर्यंत अनेक गोष्टींनी लोकल मार्केट भरलेलं असतं. मुनरोविया पोर्ट हे एक महत्वाचं बंदर असल्यानं इथं बराच प्रकारची मालवहातूक होत असते. प्राचीन काळीदेखील हे एक महत्वाचे महत्व होते असा उल्लेख इतिहासात सापडतो. 


लोकांचं जीवनमान सुधारावं यासाठी जगभरातून काही ना काही प्रमाणात मदतीचा ओघ सुरु आहे. घरातले व रस्त्यावरचे दिवे, चांगली सांडपाणीनियंत्रण व्यवस्था, रस्तेबांधणी आदि क्षेत्रात हळूहळू काम सुरु आहे. आरोग्यसुविधांबाबत बराचसा आनंद असला तरी काही वर्षापूर्वी याच प्रदेशातून इबोला व्हायरसचा स्फोट झालेला. त्यातही हजारो माणसं मेली. त्यामुळे तेव्हापासून इथं सामाजिक संसर्गाबाबत काहीशी जागरुकता आहे. ब-याच सुपरमार्केट, ऑफिसेसच्या बाहेर "पायानं पॅडल मारायचं व वरच्या मोठ्या बकेटमधून साबणयुक्त पाणी घेऊन हात धुण्याची" एक छान अशी लहानशी यंत्रणा इथं कोरोनापूर्वीच कार्यरत केलीये लोकांनी.
प्रत्येक ठिकाणी हे वरच्या फोटोत दिसतंय तसं साधं यंत्र सगळीकडे असतं जे खरंच परिणामकारक आहे. यामुळेच कदाचित कोरोनासाथीत या देशात फारसा प्राॅब्लेम झाला नाहीये. सध्या इथं 90 टक्के लोक मास्कही वापरत नाहीत तरी पेशंटस् सापडत नाहीयेत याच कारण बहुदा अशी सावधगिरी असावी.

सध्या इथं निवडणुकांचा माहौल आहे. त्यामुळे वीकेंड ला रस्त्यांवरुन भरपूर रॅलीज् निघतात. 3,4 मोठ्या पक्षांचे समर्थक गाणी म्हणत, बॅन्ड लावून किंवा कार- जीपवर मोठे स्पीकर लावून प्रचारासाठी फिरतात. 
हे पहा रॅलीज् चे काही फोटो
रविवारच्या चर्चभेटीला बहुसंख्य गर्दी असते. त्यानंतर प्रचारसभा घेतल्या जातात. लोकांना टीशर्टस्, जेवण दिलं जातं. व काही रोख रक्कमही दिली जाते असं काहीजण खासगीत सांगतात. 
भारतातील निवडणुकीत जसं तात्कालिन प्रलोभनं दाखवून लोकांना भुलवलं जातं तसंच इथंही पहायला मिळतं. रॅली काढायला पैसे, स्पीकर्स लावून वापरायला गाडी, नवे टीशर्टस्, दोन वेळच्या जेवणाची व दारुची सोय यांच्या सहाय्यानं हजारो गरीब लोकांना तात्पुरते पैसे मिळतात. आजचा दिवस छान गेला याच समाधानात ते नाचतात- गातात- दारु पितात. मात्र दीर्घकालीन व समाजहिताच्या योजनांची तशी तुलनेनं चर्चा कमीच पहायला मिळाली. काही महत्वाच्या रस्त्यांवर सत्ताधारी पक्षानं अतिशय वेगानं पथदिवे( street lights) बसवायला चक्क मिलिटरीच्या टीममधील इंजिनियर- मजूर व सामान्य सैनिकांनाही कामाला लावलंय. त्यामुळे काही महत्वाच्या रस्त्यांवर प्रकाश पडलाय.
 गरीबी व त्यामुळे काही लोकांकडून वाढणारा भ्रष्टाचार अस्तित्वात असला तरी त्यामुळे होणारी भांडणं, गुन्हेगारी व हिंसाचार हे अजूनतरी मला फारसं पहायला मिळालं नाहीये.
रात्रीबेरात्री एकटादुकटा माणूस गाठून लुटमारीच्या घटना मात्र घडत असतात. तसेच या निवडणुकीच्या निमित्ताने 
पुढच्या 8 दिवसात नेमकं काय होतं याकडे सावधपणे पाहिलं जातंय. 
येत्या 8 डिसेंबरला मतदान असल्यानं सर्वत्र सावधानता बाळगली जात आहे. रात्री किंवा वीकेंडला मारामारी, हिंसाचाराची शक्यता असल्यानं आम्हालाही याकाळात एकट्यानं बाहेर हिंडू नये अशी सूचना देण्यात आली आहे. लोक निकालाचं कसं स्वागत करतात व त्ययानंतर काय बदल घडतात हे पहायची उत्सुकता आहे! 
- सुधांशु नाईक, मुनरोविया, लायबेरिया
( nsudha19@gmail.com) 🌿

Sunday, 29 November 2020

लायबेरियातून #१ - ट्रॅफिक व बाजारहाट

नमस्कार मंडळी, 18 नोवेहेंबरला उत्तर पश्चिम आफ्रेकतील लायबेरिया या देशात दाखल झालोय. 1848 मध्ये स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून लायबेरिया हा आफ्रिकेतील  पहिला लोकशाही व्यवस्था असलेला देश होता. 1944-45 मध्ये दुस-या महायुध्दात जर्मनीविरुध्द लढाईत मदत केल्यामुळे अमेरिकेनं बरीच मदत केलेली. मुळात इथले अनेक जण हे अमेरिकेतील गुलामीतून मुक्तता झाल्यानं इथं आणून रुजवले गेलेले.
जवळपास 100 वर्षं सगळं सुशेगाद असताना 1980 पासून सुमारे 10,15 वर्षं इथं मोठं यादवी युध्द होत राहिलं. त्यामुळे देश अत्यंत गरीबीत ढकलला गेला. 2005 नंतर हळूहळू पुन्हा सुधारणा होताहेत. 
" Light up Monrovia" हा आमचाही प्रोजेक्ट असाच. देशभरातील 25 टक्के लोकांना नियमित वीजपुरवठा होतो. बाकी सगळे जनरेटर वर अवलंबून. त्यामुळे नियमित वीजपुरवठा, वीजवितरण या क्षेत्रातील कामासाठी युरोपियन युनियन, वर्ल्ड बॅन्क यांच्या मदतीनं हा प्रोजेक्ट उभा होत आहे. त्यासाठी प्रत्यक्ष काम करायला आम्ही...! मुनरोविया या राजधानीच्या गावात हे काम सुरु आहे. तसेच आसपासच्या काही गावातही.
इथं रोजचं काम करताना सर्वात मोठा अडथळा वाटतो तो ट्रॅफिकचा. या टोकापासून त्या टोकापर्यंत एकच रस्ता. बाकी लहान लहान गल्ल्या. सकाळपासून रस्त्याच्या या किंवा त्या बाजूला ट्रॅफिक जाम झालेलं असतंच. माणसं तासनतास निवांत गाडीत बसून रहातात. उगीच कर्णकर्कश हाॅर्नबाजी न करता! 
हे पहा काही फोटोज् 
ट्रॅफिक जॅम झालं की लहानसहान छत्र्या उभारुन रस्त्याच्या कडेला काही न काही विकत उभे राहिलेले लोक मग डोक्यावर टोपल्या, हातात पिशव्या घेऊन गाड्यांभोवती हिंडत रहातात.
 कॅडबरी, पेप्सी, हेडफोन्स, फळं, बियरचे कॅन्स, केक, कुकीज्, पेन, स्टेशनरी असं काहीही सगळं आजूबाजूला दिसत रहातं.
इथं मोजकी शाॅपिंग सेंटर्स आहेत आपल्या डी मार्ट सारखी. दुबईत ज्या च्योईतराम यांची लहान स्टोअर्स आहेत, त्यांचं इथेही एक स्टोअर आहे. तिथं डाळ, तांदूळ, मसाले, हल्दीरामची प्राॅडक्ट्स वगैरे भारतीय काहीतरी मिळत राहतं. बाकी अन्यत्र सर्व लोकल वस्तू. 

मुळात लायबेरियात बहुसंख्य लोक रस्त्यावरच बाजारहाट करतात. आम्हालाही आमच्या मेस साठी भाजी आणायला एका लोकल मार्केटला जावं लागतं. एका रस्त्यावर आजूबाजूला लोक भाजी घेऊन बसलेले असतात. साधारण 200 ते 300 लायबेरियन डाॅलरला 1 पौंड भाजी मिळते. 

ही दृश्यं त्या भाजीवाल्या रस्त्यावरची..
वांगी, कोबी, ढबू मिरची, वालाच्या शेंगा, भेंडीची लहानशी अशी वेगळी जात, भोपळा, काकडी, दुधी भोपळा, पडवळ, टोमॅटो, मिरची इतक्या भाज्या मिळतात. कोथिंबीर व पुदिना फारच महाग आहे.
या मार्केटपर्यंत जायलाच जवळपास दीड तास जातो. इतकं ट्रॅफिक असतं. जर ट्रॅफिक नसेल तर 25 मिनिटं लागतात त्या विशिष्ट रस्त्यावर जायला. अन्यत्र लहान सहान दुकानातूनही भाज्या मिळतात. पण त्या इथल्यापेक्षा जवळपास दुप्पट महाग.

रस्त्यावरच्या ट्रॅफिकमध्ये जास्त करुन विविध प्रकारच्या कार्स आहेत. युरोप, अमेरिका, अरबी देशांतून 3,4 वर्षं वापरलेल्या/ स्क्रॅप केलेल्या कार्स मग विकल्या जातात. त्या कुठूनतरी इथं पोचतात. तुलनेनं खूप स्वस्तात विकल्या जातात. त्यामुळे टोयोटा, निसान, स्कोडा, किया मोटर्स, फाॅक्सवॅगन सारख्या मोठ्या कंपन्यांच्या मोठ्या गाड्या रस्त्यावर जीगा अडवून उभ्या असतात. त्याशिवाय जुनाट व्हॅन, पिकअप यांच्यातून शेयर बसच्या स्टाईलनं माणसं जातच असतात. इथं रिक्षाही आहेत बरं का..
इथल्या लोकांसाठी भारत सरकारनं टाटांच्या मदतीने जवळपास 50 बस लायबेरियाला दान केल्याहेत. त्यामुळेही लायबेरियात जी काही बस वाहतूक दिसते ती याच बसच्या माध्यमांतून.
गर्दी, ट्रॅफिक असलं तरी इथली माणसं अकांडतांडव करताना दिसत नाहीत. मिळेल तशी वाट काढत पुढे जायचे प्रयत्न करताना दिसतात. नाहीच वाट मिळाली तर शांतपणे गाडी बसून रहातात. पहातापहाता कुणीतरी एकजण ट
गाडीतल्या सीडीप्लेयरवर गाणी लावतो. मग पटापट माणसं खाली उतरतात. त्या गर्दीत पाच- दहा मिनिटं झकास नाचतात.. पुन्हा गाडी सुरु करुन पुढे जाऊ लागतात.
वन्यप्राणी जसे आजचा दिवस आनंदानं जगायचा, मिळेल ते खायचं, नाहीतर नुसतं निवांत बसून रहायचं असं वागतात ना... तस्संच वाटतं मला या मंडळींना पाहून.. गेल्या दिवसांचं दु:ख नाही अन् उद्याच्या चिंतेनं डोकं धरुन बसणं नाही. आजचा दिवस आपला, तो छान घालवूया ही यांची विचारसरणी पहायला छान वाटते. उत्तम समुद्रकिनारा आहे, आंबा, नारळ, फणस यांपासून विविध जंगली झाडं असलेला हिरवागार निसर्ग आहे अन् सोबतीला दारिद्र्यही! सगळं जणू एकमेकात पूर्ण मिसळून गेलंय. या लोकांना आवडणा-या रंगीबिरंगी कपड्यांसारखं!
- सुधांशु नाईक, मुक्काम मुनरोविया, लायबेरिया🌿
( nsudha19@gmail.com)